الْإِنسَانَ مِن صَلْصَالٍ كَالْفَخَّارِ * وَ خَلَقَ الْجَآنَّ مِن مَّارِجٍ مِّن نَّارٍ [ الرحمن ، 14 و 15 ] . ولى مقدمهء دوم باطل است ، زيرا آتش بذاته مخرّب و مهلك است و خاك و گل منبع همهء بركات . فرض كنيد گروهى از انسان‌ها در محيطى امرشان داير است ميان تملّك و سكونت و ارتزاق از يك فرسنگ مربع زمين از طلا و ميان همان مقدار از خاك ، با كدام يك مىتوانند حيات خود را ادامه دهند ؟ و هم‌چنين مقدمهء سوم باطل است ، زيرا كلّيت آن كبرى مسلّم نيست و خدا فرموده : يُخْرِجُ الْحَىَّ مِنَ الْمَيِّتِ وَيُخْرِجُ الْمَيِّتَ مِنَ الْحَىِّ [ روم ، 19 ] . قَالَ فَاهْبِطْ مِنْهَا فَمَا يَكُونُ لَكَ أَنْ تَتَكَبَّرَ فِيهَا فَاخْرُجْ إِنَّكَ مِنَ الصَّاغِرِينَ « 13 » قَالَ أَنظِرْنِي إِلَى يَوْمِ يُبْعَثُونَ « 14 » قَالَ إِنَّكَ مِنَ الْمُنْظَرِينَ « 15 » لغت و اعراب : هَبَطَ زيدٌ - از باب ضَرَب و نَصَر - : فرود آمد و يا به قهر و جبر فرود آمد . منها يعنى از آسمان يا از جنّت يا از منزلت و مرتبت . صَغِرَ زيد - از باب عَلِمَ و شَرُف - : ذليل و خوار شد . أنظره : مهلت داد او را . تفسير : قَالَ فَاهْبِطْ مِنْهَا يعنى : خدا فرمود : از آسمان يا از اين بهشت يا از اجتماع فرشتگان و ارواح مجرده ، بخواهى يا نخواهى فرود آى ، و يا از اين مقام و منزلت تنزّل كن . امر « فاهبط » به مجرد انشا ، فعليّت يافت و در چشم همه سقوط كرد . فَمَا يَكُونُ لَكَ أَنْ تَتَكَبَّرَ فِيهَا يعنى : پس تو را نرسد كه در اين محل تكبّر ورزى . عقل و خرد كه حاكم مطلق آن روز